TRİKOTİLOMANİ RAHATSIZLIĞINDA HİPNOZ TERAPİ VE TEDAVİSİ
Trikotilamani Rahatsızlığı Nedir?
Kronik (uzun süreli) olarak görülen saç ve kıl koparma rahatsızlığıdır. Bu rahatsızlık kişide psikolojik sebeplerden dolayı ortaya çıkmakta olup kişinin kendisine zarar veren bir davranış biçimidir. Obsesif kompulsif bozukluk ile benzerlik gösterdiği için OKB rahatsızlığının belirtileri, trikotilamani rahatsızlığında da ortaya çıkabilir.
En sık görülen trikotilomani özelliği kişinin saçlarını yolmasıdır. Kaş, kirpik, bıyık, sakal ve diğer beden kıllarının koparılması ise saç yolmadan sonra gelen trikotilamani rahatsızlığının özellikleridir. Hastaların %75’ i saçlarını, %55’ i kirpiklerini, %40’ ı kaşlarını %5’ i ise başkalarının saçını yolmaktadır. Hastaların birçoğunda ise ağız ile ilgili problemler yaşar. Bunlar:
• Kılı yanaklarına sürmek,
• Kılı dudaklarına değdirmek,
• Kılı ısırarak koparmak,
• Kıl kökünü ısırmak gibi davranışlardır. Kıl yeme problemi bağırsak sorunlarına yol açıp önemli bir rahatsızlığa sebebiyet verebilir.
Trikotilamani Rahatsızlığının Nedenleri Nelerdir?
Trikotilamani rahatsızlığının nedeni tam olarak bilinmemektedir. Davranış kuramına göre saç ve kıl yolma anksiyete ve stresi azaltıcı bir davranış olarak kabul eder. Psikanalitik kurama göre ise kişinin kendini sevmeme ve nefret edişi sonucu görülen bir davranış biçimidir.
• Kişinin 1. derece yakınlarında benzer semptomlar görülüyor ise kişide de gözükme olasılığı yüksektir.
• Birçok faktör ergenlikte başlamasının nedenini özgüven azalmasına bağlar.
• Çocuklarda görülen trilotilamani rahatsızlığı; burun karıştırma, parmak emme, tırnak yeme, okul problemleri, aile ve arkadaşlar ile yaşanan iletişim sorunları ile kendini göstermektedir.
• Trikotilomani hastalarının birçoğu yalnızlık, endişe, stres, hayal kırıklığı, kaygı, korku, stres duygularıyla başa çıkmak için bu davranışı gösterirler.
Trikotilomani Rahatsızlığı Hangi Bireylerde Daha Sık Görülür?
• Obsesif kompulsif bozukluk (OKB),
• Borderline kişilik bozukluğu,
• Histrionik kişilik bozukluğu,
• Depresyon,
• Anksiyete,
• Dikkat eksikliği görülen bireylerde trikotilamani rahatsızlığı daha sık görülmektedir.
Trikotilomani Rahatsızlığının Belirtileri Nelerdir?
• Saç veya kıl koparmadan sonra gelen rahatlama, keyif alma, doyum sağlama,
• Sık sık görülen saç veya kıl koparma davranışı,
• Kaş ve kirpiklerde azalma,
• Saç çekme davranışı,
• Saç ve kıl koparma nedeniyle okul, iş ve sosyal yaşamında kaygı, endişe veya stres hissetme,
• Saçlarda yolma ve koparma davranışı görülmeden sürekli olarak saçlar ile oynama,
• İlerleyen derecede saç koparmada deride kellik gözükmesi,
• Saç veya kıl koparma öncesi büyük bir gerginlik hissedilmesi.
Trikotilomani Rahatsızlığı Tanısı Nasıl Koyulur?
DSM-5’e göre (APA) aşağıdaki semptomların görülmesi durumunda trikotilomani tanısı koyulabilir:
• Saç yitimi ile sonuçlanacak biçimde kişinin yineleyici olarak saçını yolması,
• Yineleyici olarak saç yolmayı azaltma ya da durdurma girişimleri,
• Klinik açıdan belirgin bir sıkıntı ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte belirgin bozulma olması,
• Saç yolma ya da saç yitimi başka bir sağlık durumuna bağlanamaz,
• Saç yolma, başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanamaz.
Trikotilomani Rahatsızlığı Ne Sıklıkla Ve Ne Zaman Görülür?
Çoğunlukla ergenlik döneminde başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Bu rahatsızlığın görülme yaygınlığı ise binde beş civarındadır.
Saç koparma davranışında 2 tür bulunur. Bunlar:
• Odaklanmış koparma: Bilinçli olarak yapılan saç koparma davranışıdır. Endişe, stres, kaygı, kendine kızma, öfke, değersizlik duygularıyla başa çıkmak için kişide görülen bir davranış biçimidir.
• Otamatik koparma: Kişide alışkanlık haline gelip farkında olmadan, bilinçsiz olarak yapılan bir davranış biçimidir. Kişi; yalnızken, herhangi bir işle uğraşırken, televizyon seyrederken, kitap okurken, uykuya dalarken, telefonla konuşurken gerçekleşir.
Trikotilomani Rahatsızlığı Sonucunda Bireyde Hangi Değişiklikler Gözlenir?
• Saç veya kıl koparma davranışı ile beraber parmak emme, tırnak yeme gibi davranışlar ortaya çıkabilir.
• Koparılan veya yolunan saçlar, kaşlar, kirpikler geri yerine gelemeyebilir.
• Kişi saç koparma davranışının sonucunda fiziksel görüntüsünü beğenmez ve birtakım değişikliklere başvurur. Bu değişiklikler peruk takmak, makyaj yapmak gibi eylemlerdir.
• Kişinin sosyal yaşamında sıkıntılar gözükür.
• Kişilerarası iletişimde problemler gözükür.
• Kişi suçluluk duygusu duyar.
• Yeme bozukluğu ile beraber iştahta artış ya da azalış gözükür.
• Depresyon, anksiyete semptomları ortaya çıkar.
• Sigara, alkol bağımlılığı meydana gelebilir.
• Kişinin kendine olan güveni azalır.
• İş ve okul hayatında problemler ortaya çıkar.
Trikotilomani Rahatsızlığının Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
1- Bilişsel Davranışçı Terapi: Saç yolma davranışının gerçekleştiği zaman ve durum saptanır. Saç yolma eylemine karşı yanıt oluşturularak bireye farkındalık kazandırılır. Bu terapi yönteminde danışanın yaşadığı ortam, aile bireyleri ve yaşı önemli unsurlardır. Genç danışanlarda basit ev ödevleri etkili olurken, yaş ilerledikçe verilen ev ödevlerinin basitliği danışanda motivasyon kaybına neden olur. Bu terapinin tam anlamıyla sonuç vermesi için aşağıdaki faktörler uygulanmalıdır:
• Televizyon izleme, kitap okuma, sosyal ortamlara girme gibi saç ve kıl koparmayı tetikleyen olgular tespit edilmesi sağlanarak birey bu durumlarda saç ve kıl koparmayı engelleyici davranışlar sergiler.
• Saç koparmanın otomatikliğini ortadan yok etmeye yönelik ayna karşısında hareketin taklit edilmesi gibi farkındalık eğitimi verilir.
• Stres, endişe ve anksiyete gibi durumlarda gevşeme teknikleri öğretilir.
• Kişinin tedaviye uyumunu arttırmak amacıyla saç ve kıl koparmadan kaynaklanan suçluluk duygusu, öfke gibi duyguların bilinç dışı yönleri ele alınır.
• Yüzle oynama, yüzü kaşıma, saç düzeltme gibi bireyin saç koparmasını engellemeye yönelik eylemler oluşturulur.
2- İlaç Tedavisi: OKB ile benzer semptomlar gözlendiği için OKB rahatsızlığında etkili olan klomipramin, fluoksetin, paroksetin, fluvoksamin, sitalopram ve essitalopram gibi ilaçların kullanımı söz konusudur.
3- Hipnoz Terapi Ve Tedavisi: Hipnoz; beyin fonksiyonlarını çalıştıran, bireyin isteğiyle gerçekleşen, kişisel denetimin açık olduğu, uyku halinin gerçekleşmediği bir durumdur. Hipnoz yöntemi ile bireyin bilinç dışına inilerek saç veya kıl yolmanın altta yatan nedenleri bulunur. Daha sonra saç yolmaya neden olan olumsuz durumların giderilmesi için bireye telkinler verilir. Hipnoz sırasında beden ve zihin gevşemiş ve rahatlamış bir durumda olduğu için birey telkinlere açık bir hale gelmiş olur. Hipnoz terapi ve tedavi sonucunda danışan şikayetlerinden ve sorunlarından kısa ve hızlı bir sürede kurtulmuş olur.
